تاريخچه اراضي عباس آباد:

در خرداد 1350 قانون اجرای برنامه نوسازی اراضی عباس آباد در 13 ماده و 3 تبصره به تصویب مجلسین شورای ملی و سنا رسیده است سپس در تاریخ 10/1/1351 ماده 3 قانون مذکور اصلاح شده و در تاریخ 31/2/1354 نیز قانون الحاق یک تبصره به ماده 10 و چهار تبصره به ماده 12 قانون اجرای برنامه نوسازی عباس آباد مورد تصویب قرار گرفت و با توجه به اختیار حاصله از ماده 13 قانون مزبور ، به پیشنهاد شهرداری تهران آئین نامه اجرائی قانون نوسازی اراضی عباس آباد مشتمل بر 12 ماده و 2 تبصره در خرداد 1350 به تصویب وزارت کشور رسیده است . پس از 3 سال از فعالیت غیررسمی مدیریت نوسازی اراضی عباس آباد تا آذر 1353 با توجه به اینکه طبق ماده 12 قانون اجرای برنامه نوسازی عباس آباد به شهرداری تهران اجازه داده شده برای اجرای برنامه نوسازی اراضی عباس آباد ، شرکتی را که اساسنامه آن به تصویب انجمن شهرو هیأت وزیران می رسد ، تشکیل دهد بنابراین در اجرای این ماده هیأت وزیران وقت در تاریخ 2/9/ 1353 بنابه این پیشنهاد شماره 1/3/152676 مورخ 11/8/1353 وزارت کشور اساسنامه شرکت نوسازی سهامی خاص را در 6 فصل و 26 ماده تصویب نموده است سپس شرکت مزبور در تاریخ 2/9/1353 تحت شماره 20293 در اداره ثبت شرکت ها و مالکیت صنعتی وقت ( مؤسسات غیرتجاری تهران ) به ثبت رسیده و آگهی تاسیس آن به شماره 18334/6 مورخ 20/2/1353 در روزنامه رسمی کشور منتشر شده است . این شرکت در فاصله سالهای دیماه 1354 تا 1357 با عنوان شرکت نوسازی شهستان پهلوی فعالیت کرد . شرکت توسط یک هیئت مدیره سه نفره و یک مدیر عامل اداره می شود و ریاست مجمع عمومی آن با شهردار تهران است ، طبق ماده 3 اساسنامه شرکت ، کلیه سهام شرکت نوسازی متعلق به شهرداری پایتخت می باشد . این شرکت براساس اصول بازرگانی و برمبنای قانون تجارت اداره می شود و یکی از مؤسسات وابسته به شهرداری تهران می باشد . طبق مفاد ماده 5 اساسنامه شرکت عبارتست از اجرای برنامه نوسازی در محدودۀ اراضی عباس آباد موضوع قانون اجرای برنامه      نوسازی عباس آباد به شرح زیر :
احداث انواع ساختمان اعم از مسکونی ، تجاری ، اداری ، فرهنگی ، بهداشتی و غیره
جاده سازی و ایجاد معابر و میادین
پارک سازی ایجاد فضای سبز و تفرج گاه های عمومی و مراکز تفریحات سالم
فروش ، رهن اراضی و مستحدثات به طور مجزا یا مجتمعاً با رعایت مفاد ماده 90 قانون فوق الذکر
هرگونه اقدام دیگر که برای اجرای برنامه نوسازی و عمران اراضی موضوع قانون مذکور ضروری باشد .

درمصوبۀ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در مورخ 3/1/84 بیان شده است ، سازمان نوسازی اراضی عباس آباد عبارت از تشکیلاتی است که با هدف مدیریت مسئولانه ، خردمندانه و کارآمد ، مسئولیت اداره و نظارت بربرنامه ها و طرح هائی که در این منطقه تهیه می گردند را به عهده داشته و بهره برداری صحیح از منطقه عباس آباد را هدایت می نماید .
 اراضی عباس آباد در دوره قاجار ، قریه ای بود خارج از حصار اول و دوم شهر تهران با بستر ی خشک و در بین باغ های شمیران و آبادی های تهران مثل قصر قاجار ( سیدخندان ) ، یوسف آباد و داودیه قرار داشت و متعلق به عباس قلی خان از نزدیکان حاجی میرزا آغاسی صدراعظم محمدشاه قاجار بوده است حاجی میرزا آغاسی در این منطقه باغی احداث کرد که بنام عباس آباد مشهور شده و باعث رونق اراضی عباس آباد گردید .
در زمان محمدشاه قاجار ، این باغ و ساختمان بزرگ آن که به نام عباس آباد ( محل کنونی اراضی عباس آباد ) نامیده می شد بعنوان یکی از محلات به دیگر محلات تهران افزوده شد . همچنین در دوره قاجار در این اراضی چند رشته قنات حفر شد ولی تغییر عمده ای در وضع زمین های آن پدید نیامد .
پس از آن در اواخر دوره قاجار مالکیت این اراضی به افراد سرشناسی چون مستوفی المالک و حاج امین الضرب رسید ، مالکیت اراضی از ابتدا در اختیار خانواده های اعیان بود .



ميدان فرهنگ- ديد به تجريش 1351

عکس هوایی 1352



در آغاز حکومت پهلوی ، مالکیت اراضی عباس آباد در اختیار بانک فلاحت ( کشاورزی ) قرار گرفت و در اواخر دهه چهل ، بانک کشاورزی به عنوان مالک عمده اراضی بخش هایی از آنرا میان بانک رهن ، سازمان برنامه ، و کارکنان بانک کشاورزی تقسیم نمود و بخش عمده ای از قسمت شمالی اراضی عباس آباد در اختیار ارتش در سال 1331 به لحاظ وجود پادگان عباس آباد قرار گرفت ، و به عده کثیری بصورت قطعات 200 تا 900 متری واگذار گردید . از تقسیم و فروش اراضی حدود یک دهه گذشت در سال 1342 ، اهمیت و موقعیت اراضی ، و مکان آن در بافت شهر تهران در شورای اقتصاد مطرح گردید و ضرورت ساماندهی و خرید و تملک و نوسازی اراضی مذکور بصورت اوراق قرضه مصوب سال 1348 پرداخت گردید. همان زمان دولت وقت مصمم می شود یک مجموعه اداری بازرگانی نوین در این اراضی طراحی و اجرا نماید . دولت وقت این اراضی را بعنوان یک محل مناسب برای تبدیل تهران به شهری مدرن و بین المللی از طریق احداث مجموعه شهری مذکور تشخیص می دهد و ازاین بابت اراضی اهمیت خاصی پیدا می کند .
در سال 1353 تصمیم گرفته می شود در این اراضی بزرگترین مجموعه  شهری دنیا ساخته شود و تهران به زیباترین و بهترین شهر خاورمیانه مبدل شود و همزمان نام شهستان پهلوی برروی اراضی گذاشته می شود این روند تا سال 1357 ادامه یافت . پس از انقلاب مقدس اسلامی ملت شریف ایران ، طرح لوالین – دیویس کنار گذاشته شد و از آن تنها پارکی به مساحت 30 هکتار بر اوج تپه های موجود برجاماند که امروز مورد استفاده مردم می‌باشد. با پیروزی انقلاب اسلامی مدتی بحث اراضی متوقف ماند ولی در سال 1361 پیشنهادی از سوی حضرت آیت الله خامنه ای ( رئیس جمهور وقت ) و حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی ( رئیس مجلس وقت ) به حضرت امام خمینی ( رحمت الله علیه ) ارائه می شود مبنی براینکه بخشی از اراضی عباس آباد به ساخت مصلای بزرگ تهران اختصاص یابد و با موافقت مشروط ایشان مصلای تهران به عنوان اولین متقاضی اراضی پس از انقلاب در مرحله اول حدود 63 هکتار از اراضی را به خود اختصاص می دهد و بدین ترتیب اهمیت سیاسی این اراضی افزوده شده و این اهمیت در همجواری آن تاثیرگذار بوده است .
مقام معظم رهبری در اردیبهشت 1365 در زمان تصدی ریاست جمهوری در ابلاغی به شهردار وقت تهران در ارتباط با بحث اراضی منطقه عباس آباد طی نامه 561/1 را مورخ 6/2/1368 فرمودند : (( به منظور حفظ تناسب میان مصلا با طرح های واقع در حریم آن لازم است از هرگونه دخل و تصرف در اراضی منطقه منظور می گردد ، یکجا به اینجانب ارائه فرمائید ، توصیه می شود ، مجموع اراضی برای طرح های بلند مدت فرهنگی ، سیاسی و نیز فضای سبز منظور گردد .
وزیر مسکن وشهرسازی و رئیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در تاریخ 12/2/1371 طی نامه به شماره 14401/8- 9640/1 به شهردار تهران اعلام می دارد در تصویب طرح جامع تهران در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران طبق نظر مقام معظم رهبری ، کاربری اراضی عباس آباد ، فضای سبز و حسب نیاز کاربری های فرهنگی با مقیاس ملی و منطقه ای خواهد بود .
کمیسیون ماده پنج شهر تهران به تاریخ 18/6/81 مبنی بر حفظ وصیانت از اراضی و ضرورت اصلاح و تغییر طرح تفصیلی اراضی عباس آباد و کاهش سطوح تجاری به میزان قابل توجه و افزایش سطوح کاربری فضای سبز و بسط و توسعه فضای سبز و تفریحی مورد نیاز شهر تهران مصوب گردید .
در مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ( 2/4/84 ) اراضی عباس آباد به عنوان یک مسئله مهم برنامه ریزی و مدیریت شهری در تهران مطرح بوده است و این اراضی می بایست در مقیاس فراملی ، ملی ، کلان شهر ، منطقه ای و محلی ایفای نقش نماید .
براساس طرح جامع عباس آباد مصوب ( 2/5/84 ) شورای عالی شهرسازی و معماری ایران کاربری اراضی عباس آباد لازم است به صورت فضای سبز و فرهنگی باشد و تا آنجا که ممکن است زیبایی های طبیعی ، تو پوگرافی و محیط سبز اراضی حفظ شود .
اراضی عباس آباد در منظر طبیعی ، یکی از چهار تپه ای است که در اراضی  شهر تهران در دامنه سلسه جبال  البرز قرار می گیرد . اراضی در محیط طبیعی تهران در امتداد تپه های کن ، پردیسان ، لویزان واقع شده است ، شهر تهران را به دو قسمت کوه شمالی و دشت جنوبی تقسیم کرده است . تا حدود دهه 1340 شهر تهران را به دو
قسمت کوه شمالی و دشت جنوبی تقسیم کرده است . تا حدود دهه 1340 به صورت بکر و خالی باقی مانده بود ، در دهه 1350 دو جاده سراسری شمالی ، جنوبی و در دهه 1360 دو جاده دیگر شرقی ، غربی در میان این اراضی احداث شد .
اراضی بعنوان تنها اراضی تا حدودی طبیعی در شهر تهران با مساحتی به وسعت 623 هکتار در نیمه شمالی شهر در محدوده ای واقع بین خیابان های اصلی میرداماد در شمال ، شریعتی در شرق ، شهید آیت الله استاد مطهری در جنوب، ولیعصر غرب واقع شده است . این اراضی دارای پستی بلندی های طبیعی بوده و در شیب شمالی جنوبی قرار گرفته اند که اختلاف ارتفاع بالاترین نقطه آن با پائین ترین نقطه حدود 180 متر می باشد ، اراضی دارای توپوگرافی با ناهمواری های بسیار است که در داخل آن خط الراس ها ، خط القعرها ، قنوات و مسیل ها یی متعدد به چشم می خورد .
اراضی از آنجا که در مسیر خط واصل بین تهران قدیم و باغات و ییلاقات شمیران بوده ، از گذشته دارای اهمیت بوده است ، به طوری که جاده قدیم شمیران ( خ شریعتی ) از شرق این اراضی می گذشت و جاده دوم شمیران ( خ ولی عصر ) که در دوره پهلوی اول احداث شده ، از غرب اراضی عبور می کند .
بر اثر توسعه و گسترش شهرتهران اراضی به یکی از مناطق مهم و مرکزی شهری تهران تبدیل شد ، موقعیت ویژه اراضی و قرارگرفتن آن در راستای محور قدیمی و تاریخی شهرتهران از شهرری تا شمیران و همچنین تنها اراضی بزرگ اشغال نشده ای که در میان بافت های پرتراکم تهران ، به صورت جزیره ای با ارزش باقی مانده است ، در کنار آن محور طبیعی تپه های شهر تهران به دلیل استقرار در دامنه های کوهستان البرز دارای ارزش های طبیعی و چشم انداز های زیبایی می باشد که می تواند نقش هویت بخشی نزدیک با طبیعت ، محیط سبز را برای تهران ایفا نماید و ارزش گرانقدر و یگانه اندوخته ای برای شهر تهران می باشد که با مقیاس منافع کوتاه مدت و ریالی قابل برآورد و محک نیست .
با توجه به اهمیت اراضی از نظر عوارض طبیعی ، دیدو منظر ، وسعت زیاد ، موقعیت قرارگیری مناسب ، تا کنون چندین طرح جامع و تفصیلی توسط مشاورین ایرانی و صاحب نامان معماری و شهرسازی دنیا ، تهیه شده است و بر اهمیت موقعیت ذهنی و واقعی اراضی بیشتر افزوده است. تپه های عباس آباد از دوران قاجار تا کنون مورد توجه و مناقشه بوده اند.
     در طول این مدت تصمیمات اتخاذ شده در مورد این تپه ها بدین شرح است:
الف)  قبل از تهیه اولین طرح جامع در سال 1347:
1- واگذاری این اراضی به بانک کشاورزی و ارتش در آغاز حکومت پهلوی
2- استقرار مجتمع های مسکونی کارمندان دولت
3- استقرار بنیاد پهلوی تحت مدیریت بانک کشاورزی
ب)  پس از تهیه طرح جامع در سال 1346 توسط مهندسان مشاور عبدالعزیز فرمانفرمائیان و ویکتورگروئن:
1- واگذاری این تپه ها به شرکت نوسازی عباس آباد در سال 1353 و تغییر در الگوی مالکیت دولتی به عمومی
2- تهیه شهستان پهلوی توسط شرکت لوالین دیویس در سال 1354 و تغییر در الگوی ما لکیت عمومی به حکومتی ج) پس از انقلاب اسلامی:
1- تخصیص 204 هکتار از اراضی به مصلای نماز جمعه و نهاد رهبری
2- تخصیص 1/71 هکتار از اراضی به 34 نهاد و سازمان و وزارت خانه
3- تهیه طرح جامع اراضی عباس آباد توسط شرکت مهندسان مشاور آتک – آرکولوگ در سال 1372
4- تهیه طرح تجدید نظر در برنامه توسعه عباس آباد توسط گروه مشاوران همکار ( پارهاوس – نقش جهان پارس – فرنهاد – شاران ) و مهندسین مشاورزیستا در سال 1383
5-  تهیه و تصویب طرح تجدید نظر در برنامه توسعه اراضی عباس آباد توسط مهندس مشاور نقش جهان پارس در سال 1384 با عنوان نهایی (( طرح جامع اراضی عباس آباد ))
     زمین های عباس آباد کمتر از یک درصد از کل مساحت شهر تهران را تشکیل می دهند با وجود آن در تمام بررسی های کلان چه در نخستین طرح جامع و چه آخرین آنها ، نقطه مرکزی شهر و نقش محوری را به خود اختصاص داده است ، در نخستین طرح جامع ، این زمین ها را به عنوان مرکز سیاسی اداری ( پایتخت ایران = تهران ) برگزیدند . مساحت کل منطقه ویژه شهری عباس آباد حدود 623 هکتار ( شامل 63 هکتار آن در اختیار مصلای بزرگ شهر تهران بنام مصلای حضرت امام خمینی رحمت الله علیه و 560 هکتار اراضی در اختیار شرکت نوسازی عباس آباد وابسته به شهرداری تهران ) می باشد .
سه محور از محورهای اصلی ارتباطی شهر تهران ( یعنی محور اتوبان شهید آیت الله مدرس – محور اتوبان شهید سردار همت – محور اتوبان رسالت ) از این اراضی عبور می کند و اراضی عباس آباد را به شش قطعه بزرگ تقسیم می نماید ، معابر شهید آیت الله مدرس و شهید سردار همت و رسالت علاوه بر نقش محور ارتباطی سایر نقاط شهر ، ارتباط محدودۀ اراضی را به صورت سواره تأمین می نماید . همچنین مسیر مترو شهرتهران از طریق سه ایستگاه حقانی ، همت و مصلا دست رسی به منطقه ویژه شهری عباس آباد را برای مردم فراهم کرده است .
درضمن از خیابانهای جانبی اراضی ارتباطات محلی و ناحیه ای   ( منطقه )  پیش بینی  شده است  مثلاً از جنوب اراضی ، خیابان شهید صابونچی و ... و از غرب اراضی ، خیابان گاندی و ... و از شمال شرقی اراضی ، خیابان شهید رازان و از جنوب غربی اراضی ، میدان آرژانتین و سایر معابر عبوری پیش بینی شده است .
آخرین طرح جامع مصوب اراضی عباس آباد در تاریخ 20/12/84 در شورای عالی شهرسازی و معماری ایران تصویب و در تاریخ 12/5/85 جهت اجرا به شرکت نوسازی عباس آباد ابلاغ شد .
طرح جامع عباس آباد براساس اصول مورد نظر تهیه گردیده شد و مصلای حضرت امام خمینی رحمت الله علیه بعنوان مهم ترین عنصر مجموعه عباس آباد قرار گرفت و دیگر ساختمان ها شامل فرهنگستان ها و کتابخانه های جمهوری اسلامی و ... رامی توان در این منطقه ویژه شهری نام برد .
      سایت کلی عباس آباد مطابق با طرح تفصیلی سال 1386 و طرح جامع 1384 متشکل از هفت حوزه ( ناحیه ) با کاربری های  زیر می باشد :
ناحیه ( حوزه ) A : عملکرد فرهنگی با گرایش عمده علمی و هنری
ناحیه ( حوزه ) B : عملکرد فرهنگی با گرایش عمده در جغرافیای انسانی ، به ویژه در پیوند با عملکرد فرهنگی ، مذهبی مصلای بزرگ تهران
ناحیه ( حوزه )C  : عملکرد فرهنگی مذهبی ، که مصلای حضرت امام خمینی ( راحل ) تهران را برای تمام روزهای سال ، چه ساعات خاص نماز و چه ساعات دیگر فعال و پرجنب و جوش دارد .
ناحیه ( حوزه )D : عملکرد فراغتی ، مسکونی و خدماتی که زمین های عباس آباد و مصلای بزرگ تهران را با استفاده از بیرون عباس آباد به بافت های شهر تهران پیوند می زند .
ناحیه ( حوزه )E   : عملکرد فراغتی توام با فعالیتهای تجاری و کسب و کار
ناحیه ( حوز ه ) F : عملکرد فراغتی توام با فعالیتهای ادرای ، تجار ی وکسب وکار
ناحیه ( حوزه ) G : عملکرد فراغتی توام با فعالیتهای گردشگری
       منطقه ویژه عباس آباد برای رسیدن به آرمان ها و اهداف تعیین شده در کاربری ناحیه ها ، پروژه های زیر را در حال اجرا دارد:
پروژه های ناحیه A ( باغستان شمالی – 27/41 هکتار مساحت ): 
 شامل پیاده راه شهید رازان ( در امتداد بزرگراه شهید حقانی ) – باغ فلسفه – باغ علوم – باغ هنرهای نمایشی – 
باغ هنرهای تجسمی ( فردوسی ) – باغ موزه جواهرات و خزائن – باغ دانش-  باغ فرهنگ ( مجموعه فرهنگستانها )                                                                                                                                                         
باغ کتاب و هنرهای ادبی – باغ موزه و باغ دره دفاع مقدس-  بوستان ( پارک ) طالقانی – مجموعه داودیه              ( پارکینگ شهید کشوری ) – پایانه اتوبوسرانی عباس آباد- باغ فرهنگ ( مجموعه فرهنگستانها ) – باغ کتاب و هنرهای ادبی – مجتمع ایستگاهی همت (TOD ) – میدان فرهنگ – مجتمع ایستگاهی حقانی ( TAD ) –             باغ ارم ( چند عملکردی )
پروژه های ناحیه B ( باغستان جنوبی – 102 هکتار ):
شامل باغ فرهنگ و ارتباطات بین المللی اسلامی – باغستان طبیعت گیاهی ایران – باغ تمدن اسلامی – باغ تاریخ طبیعت ایران – باغ اقوام و ملل – باغ میدان گلگشت مصلی – بوستان نشاط – پارکینگ زیرزمینی ( خیابان شهد قنبرزاده ) – فضای سبز ( خیابان شهید قنبرزاده ) – مجتمع آهنچی ( اداری ، تجاری ) ( خیابان شهید قنبرزاده ) – مجتمع نوبخت ( تقاطع حقانی همت ) ( اداری ، تجاری ) – مجتمع ایستگاهی رسالت (T.O.D ) ( مرکز تبادل سفر ) 
پروژه های ناحیه C ( مصلای حضرت امام خمینی راحل – 63 هکتار مساحت ):
شامل کلیه اماکن و محوطه پروژه مصلای بزرگ شهر تهران
پروژه های ناحیه D ( مجموعه آهنچی در جنوب شرقی مصلا – 7/1 هکتار مساحت ):
شامل مجتمع چند عملکردی عباس آباد ( مسکونی – تجاری ) جنب خیابان شهید آیت الله دکتر مفتح
پروژه های ناحیه E ( مجموعه بیهقی – 14/24 هکتار مساحت ):
شامل مجتمع چند عملکردی بیهقی ( ساختمان جنوبی ) – مجموعه چند عملکردی میدان بیهقی –                   مجتمع چند عملکردی بیهقی ( ساختمان شمالی )
پروژه های ناحیه F (7/75 هکتار مساحت- 26 هکتار آن در اختیار بنیاد مستضعفان و جانبازان می باشد  ):
شامل پل های ابریشم 1و2و3، گلستان منظومه شمسی، بوستان نوروز- گلستان جستجو- بازارچه گل و گیاه- بازار سوغات اکو- گلستان توشه- گلستان آفریقا- محور32 مولانا- محور کالسکه و دوچرخه و پیاده رو –ساختمان و مجموعه پلازای ورودی آفریقا ( دفاتر ستادی ) – ساختمان کشتی رانی ( هتل ، تجاری ، خدماتی ) – ساختمان خبرگزاری – استانداری تهران ( آفریقا ) – ساختمان راه آهن – بانک توسعه صادرات – وزارت راه و ترابری – ساختمان مدیریت دولتی
پروژه های حوزه G (6/32 هکتار مساحت ):
شامل پارکهای محلی خیابان دیدار جنوبی با عنوان مجموعه گردشگری سفرنامه با نام های گلستان آب و آتش، گلستان کاروانسرا، گلستان بنادر- گلستان پارکینگ دیدار- محور32 مولانا- هتل دیدار- مسیر کالسکه، دوچرخه و پیاده رو